Qurilishda Greenfield va Brownfield: hudud loyiha yechimini qanday belgilaydi

Yangi loyiha ustida ish boshlashdan oldin hududning holati va tarixini o‘rganish muhim. Ba’zan loyiha jamoasi deyarli noldan kelajakdagi qurilish, infratuzilma va jamoat makonlarini shakllantirish mumkin bo‘lgan bo‘sh yer uchastkasi bilan ishlaydi. Boshqa hollarda esa loyiha mavjud infratuzilma ichida — amaldagi binolar, inshootlar, yo‘llar va muhandislik tarmoqlari yonida yoki sobiq sanoat hududlarida amalga oshiriladi. Ushbu ikki holat Greenfield va Brownfield deb ataladi. Ular o‘rtasidagi farq nafaqat loyihachining imkoniyatlariga, balki loyiha qiymati, muddati, infratuzilmasi va hududning keyingi rivojlanishiga ham ta’sir qiladi. Quyida har ikki yondashuvni mahalliy va xorijiy misollar orqali ko‘rib chiqamiz.

Greenfield: loyiha toza varaqdan boshlanganda

Agar hudud hali qurilmagan bo‘lsa, loyihachi uning kelajakdagi ko‘rinishini boshidan belgilash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Binolarning joylashuvi, transport aloqalari, jamoat makonlari, obodonlashtirish va muhandislik infratuzilmasi qurilish boshlanishidan oldin yagona tizim sifatida shakllantirilishi mumkin. Bunday yondashuv loyihalashda ko‘proq erkinlik beradi, chunki qarorlar mavjud qurilishga moslashtirilmasdan, butun hududni hisobga olgan holda qabul qilinadi.

Shu bilan birga, loyihachi boshidanoq yangi obyektning mavjud shahar va sanoat infratuzilmasi bilan qanday bog‘lanishini hamda yangi hudud qurilish yakunlangandan keyin qanday ishlashini hisobga olishi kerak.

Greenfield yondashuvi, ayniqsa, yangi turar joy massivlari, biznes klasterlari va yirik ko‘p funksiyali majmualarni yaratishda dolzarb. Bu yerda arxitektura yagona tizimning bir qismi sifatida ko‘riladi: avvalo hududning umumiy mantiqi shakllantiriladi, asosiy yo‘nalishlar belgilanadi, ekologik xavflar va obyektlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik hisobga olinadi, jamoat makonlari va ko‘kalamzorlashtirish rejalashtiriladi. Mavjud infratuzilmaning yo‘qligi esa asosiy muammolardan biriga aylanadi — yo‘llar, muhandislik tarmoqlari, transport aloqalari va ijtimoiy obyektlarni deyarli noldan rejalashtirishga to‘g‘ri keladi.

Xorijiy tajriba: Greenfield

Bunga misollardan biri — Janubiy Koreyadagi Songdo International Business District. Incheon shahri yaqinidagi yangi hudud qayta to‘ldirilgan yer maydonida deyarli noldan barpo etilgan. Shu sababli uning rivojlanishi boshidanoq master-reja asosida shakllantirilib, unda aralash funksiyali qurilish, jamoat makonlari, transport infratuzilmasi va katta yashil hududlar ko‘zda tutilgan.


Photo: kpf.com

Yana bir misol — Abu-Dabidagi Masdar City. Bu yerda yangi shahar muhiti energiya samaradorligi va avtomobillarga bog‘liqlikni kamaytirish tamoyillari asosida yaratilgan. Binolar va ko‘chalarning joylashuvi, jamoat makonlarini tashkil etish hamda arxitektura yechimlari boshidanoq yagona tizimning bir qismi sifatida ko‘rib chiqilgan.


Photo: fosterandpartners.com

Ushbu loyihalar Greenfield yondashuvining asosiy afzalligini ko‘rsatadi: hudud mavjud qurilishdan xoli bo‘lsa, barqarorlik va infratuzilmaga oid yechimlarni allaqachon shakllangan muhitga moslashtirish o‘rniga, ularni master-reja bosqichidayoq loyihaga kiritish mumkin.

Brownfield: hudud allaqachon o‘z tarixiga ega bo‘lganda

Brownfield allaqachon foydalanilgan hududni qayta o‘zlashtirish yoki transformatsiya qilish bilan bog‘liq. Bu sobiq sanoat zonasi, ombor hududi, port, temiryo‘l infratuzilmasi yoki mavjud binolari bo‘lgan yer uchastkasi bo‘lishi mumkin. Bunday holatda loyihachi bo‘sh maydondan emas, balki mavjud obyektlarni, muhandislik tarmoqlarini, transport aloqalarini, relyef va tarixiy kontekstni tahlil qilishdan boshlaydi. Brownfield loyihasidagi asosiy savol faqat nima qurish emas, balki mavjud narsalardan nimani saqlash, o‘zgartirish yoki yangi muhitga integratsiya qilishdan iborat. Ayrim obyektlarni yangi funksiyalarga moslashtirish, boshqalarini rekonstruksiya qilish yoki yangi qurilish tarkibiga kiritish mumkin.

Ba’zan hududning tarixi arxitektura konsepsiyasining asosiga aylanib, kelajakdagi loyihaning o‘ziga xos identitetini shakllantirishga yordam beradi. Shu sababli Brownfield ko‘pincha redevelopment — hududga yangi funksiya va iqtisodiy qiymat berish, mavjud kontekstdan esa butunlay voz kechmaslik jarayoni bilan bog‘liq.

Xorijiy tajriba: Brownfield

Eng mashhur misollardan biri — Londondagi King’s Cross. Sobiq temiryo‘l va sanoat obyektlari joylashgan hudud uzoq vaqt davomida to‘liq foydalanilmagan. Keng ko‘lamli rekonstruksiya jarayonida bu yerda yangi turar joy va ofis binolari, savdo obyektlari, jamoat makonlari hamda ta’lim obyektlari paydo bo‘ldi. Shu bilan birga, tarixiy inshootlarning bir qismi saqlanib, yangi muhitga integratsiya qilindi. Bugungi kunda King’s Cross Londondagi sobiq sanoat hududlarini regeneratsiya qilish bo‘yicha yirik loyihalardan biri hisoblanadi.

Photo: kingscross.co.uk

Yana bir misol — Stokgolmdagi Hammarby Sjöstad. Sobiq sanoat va port hududi o‘rnida turar joy binolari, jamoat makonlari va integratsiyalashgan ekologik infratuzilmaga ega yangi shahar tumani shakllantirildi. Loyihalash jarayonida transport, energiya, suv, chiqindilarni boshqarish va ko‘kalamzorlashtirishga alohida e’tibor qaratildi. Shu tariqa Brownfield hududining transformatsiyasi shunchaki yangi binolar qurish emas, balki butun shahar tizimini kompleks ravishda o‘zgartirishga aylandi.

Photo: hammarbysjostad.se

Archiquad loyihalari

GREENFIELD KEYS

Global Export quruq mevalar zavodi

Boshlang‘ich shartlar:
Global Export kompaniyasi quruq mevalar ishlab chiqarishini rivojlantirish uchun maxsus iqtisodiy zonada davlat tomonidan ajratilgan yer uchastkasi bilan ish boshladi. Loyiha boshlanganda hudud bo‘sh bo‘lib, unda mavjud qurilishlar yo‘q edi.

Vazifa:
Yer uchastkasida ishlab chiqarish texnologiyasi va buyurtmachining talablariga mos ishlab chiqarish majmuasini yaratish. Loyihalash uchun elektr energiyasi, suv, kanalizatsiya va gaz kabi mavjud muhandislik resurslari, shuningdek ishlab chiqarish talablari va texnologik uskunalar bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilgan.

Yechim:
Greenfield yondashuvida loyihalash deyarli noldan boshlanadi, biroq arxitektura va muhandislik yechimlari bevosita ishlab chiqarish texnologiyasiga bog‘liq bo‘ladi. Uskunalarning joylashuvi, ishlab chiqarish jarayonlari va zarur muhandislik quvvatlari kelajakdagi obyekt strukturasini belgilaydi. Shuningdek, obyektning tashqi infratuzilmaga ulanishi va undan keyingi foydalanish shartlari ham hisobga olinadi.

Natija:
Ayni paytda loyiha boshlang‘ich bosqichda: yer uchastkasi buyurtmachi nomiga huquqiy jihatdan rasmiylashtirilgan va kadastr tizimiga kiritilgan. Keyingi loyihalash bosqichlarida ishlab chiqarish obyekti berilgan texnologiya, mavjud resurslar va kelajakdagi ishlab chiqarish talablaridan kelib chiqib shakllantiriladi.

BROWNFIELD KEYS

Birinchi milliy raqamli bank Anorbank
Toshkent shahri, Sayram ko‘chasi | 2021-yil | 4 qavat

Boshlang‘ich shartlar:
Bino dastlab mehmonxona sifatida loyihalashtirilgan, biroq yangi loyiha doirasida uni mamlakatdagi birinchi milliy raqamli bank uchun zamonaviy ofis formatiga moslashtirish vazifasi qo‘yilgan.

Vazifa:
Mavjud binoning konstruktiv asosini saqlagan holda uni yangi funksional ssenariyga moslashtirish va zamonaviy arxitektura hamda interyer qiyofasini shakllantirish.

Arxitektura yechimi:
Archiquad jamoasi fasad va texnologik yechimlarni o‘z ichiga olgan rekonstruksiya ishchi loyihasini ishlab chiqdi. Shuningdek, hududni obodonlashtirish loyihasi va interyer dizayni ishlab chiqildi. Ichki makon zamonaviy ofis ssenariylarini hisobga olgan holda tashkil etildi: funksional zonalash ish va mijozlar hududlarini ajratadi, yoritish yechimlari va zamonaviy materiallar esa bankning texnologik xarakterini ta’kidlaydi.

Natija:
Mavjud mehmonxona binosi yangi funksiyaga ega bo‘lib, zamonaviy bank ofisi talablariga moslashtirildi. Loyiha yangi obyektni noldan qurish o‘rniga mavjud arxitektura va konstruktiv asosdan foydalanish imkonini berdi.

Photo: Archiquad archive / Retouched to remove distracting elements

Shahar rivoji: yangisini yaratish yoki mavjudini qayta ko‘rib chiqish

Zamonaviy shahar rivojini faqat bo‘sh hududlarda yangi qurilish bilan cheklab bo‘lmaydi. Shaharlar kengayib borgani sari rekonstruksiya, redevelopment va allaqachon o‘zlashtirilgan hududlardan qayta foydalanish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Greenfield yangi shahar fragmentlarini oldindan puxta rejalashtirilgan infratuzilma va aloqalar bilan yaratish imkonini beradi. Brownfield esa o‘zining dastlabki funksiyasini yo‘qotgan hududlarni yana shahar hayotiga qaytarish va mavjud shahar resurslaridan foydalanish imkonini beradi.

Shuning uchun masala qaysi yondashuv yaxshiroq ekanida emas. Muhimi, muayyan hudud va loyiha vazifalariga qaysi ssenariy mos kelishini aniqlash. Loyihachi uchun bu nafaqat kelajakdagi bino, balki joyning o‘zi bilan ishlashni anglatadi. Ba’zan loyiha toza varaqdan boshlanadi. Ba’zan esa mavjud narsalarni tahlil qilishdan. Har ikki holatda ham vazifa bir xil: hududning salohiyatini aniqlash va uni ishlaydigan, qulay hamda barqaror muhitga aylantirish.

Har ikki holatda ham yaxshi loyiha bitta savoldan boshlanadi: bu joyda qanday salohiyat allaqachon mavjud va arxitektura uni qanday ochib bera oladi?