Archiquad x TAQU

Toshkent arxitektura-qurilish universitetida yashil arxitektura va uning kelajak shaharlaridagi o‘rniga bag‘ishlangan uchrashuv bo‘lib o‘tdi. Archiquad kompaniyasi asoschilari, universitet bitiruvchilari Alisher Shaabdiyev va Baxrom Xodjayev talabalar va professor-o‘qituvchilar oldida chiqish qilib, barqaror loyihalash tamoyillari hamda ekologik texnologiyalarni arxitektura va shaharsozlikda joriy etish bo‘yicha o‘z tajribalari bilan o‘rtoqlashdilar.

O‘z ma’ruzasida Baxrom Xodjayev yashil arxitekturaning asosiy tamoyillarini batafsil tushuntirib berdi. Talabalar uchun ushbu ma’lumotlar yangi bo‘lib, katta qiziqish uyg‘otdi. Ma’ruzada binolarning energiya samaradorligi qanday va nima sababdan ta’minlanishi muhokama qilindi: to‘g‘ri orientatsiya, sifatli issiqlik izolyatsiyasi, issiqlik massasi, tabiiy shamollatish va intellektual tizimlar orqali boshqariladigan quyosh panellari yordamida. Suvni tejash yomg‘ir suvlarini yig‘ish, kulrang oqova suvlarni qayta ishlatish va yopiq gidrologik sikllarni yaratish orqali amalga oshiriladi. CLT konstruktiv yog‘ochi kabi ekologik materiallar uglerod izini sezilarli darajada kamaytirishga imkon beradi. Biofiliya vertikal ko‘kalamzorlashtirish, yashil tomlar va ichki bog‘lar orqali tabiatni arxitekturaga integratsiya qiladi. Binolarning hayotiy sikli qurilish bosqichidan tortib demontajgacha ko‘rib chiqiladi, bu esa barqarorlikni uzoq muddatli va puxta o‘ylangan qiladi.

Baxrom Xodjayev ma’ruza taqdimotidan lavha

Kompaniya hammuassisi bugungi kunda barqaror loyihalash trend emas, balki zarurat ekanligini ta’kidladi. Binolar dunyo energiyasining qariyb 40 foizini iste’mol qiladi va global karbonat angidrid chiqindilarining uchdan biridan ortig‘ini hosil qiladi. Shu bilan birga, sertifikatlangan barqaror binolarga bo‘lgan talab oddiy binolarga nisbatan uch baravar tez o‘smoqda.

Alisher Shaabdiyev Archiquad loyihalarini taqdim etdi. Kompaniya zamonaviy texnologiyalardan foydalangan holda binolar ichidagi haroratni pasaytirish va energiya iste’molini kamaytirishga yordam bermoqda. BC Simurg, BC Concord va BC Terminal loyihalarida quyosh nurini tarqatib, xonalar qizib ketishini kamaytiradigan fasad lamellari hamda O‘zbekiston me’yorlariga mos ventilyatsiyalanuvchi fasadlar qo‘llanilgan. Ushbu yechimlar tabiiy shamollatishni ta’minlab, sovutish tizimlariga tushadigan yuklamani kamaytiradi. Terminal biznes markazi uchun qo‘shimcha ravishda tom qismiga quyosh panellari loyihalashtirilgan bo‘lib, ular binoning energiyaga bo‘lgan ehtiyojining bir qismini qoplaydi.

Foto: Archiquad jamoasi

Yashil arxitekturaning ko‘lami va ahamiyatini ko‘rsatish uchun ma’ruzachilar dunyo miqyosidagi misollarni keltirdilar. Londondagi The Gherkin osmono‘par binosi o‘zining maxsus shakli va tabiiy shamollatish tizimlari tufayli energiya sarfini 50 foizga qisqartirgan. Singapurdagi Marina One majmuasi LEED Platinum va Green Mark Platinum sertifikatlarining eng yuqori darajasiga ega bo‘lib, quyosh ekranlari, samarali oynalash tizimlari va suvni qayta ishlatish texnologiyalarini birlashtiradi. Dohadagi Msheireb Downtown loyihasi 100 dan ortiq binolarni o‘z ichiga olgan eng yirik barqaror hududlardan biri bo‘lib, energiya iste’molini uchdan bir qismga kamaytirgan. Lusail Plaza Towers loyihasida esa energiya sarfini 35 foizga qisqartiruvchi innovatsion soyali fasad elementlari qo‘llanilgan. Nyu-Yorkdagi afsonaviy Empire State Building rekonstruksiyadan so‘ng energiya iste’molini 40 foizdan ortiq kamaytirib, LEED Gold va Platinum sertifikatlarini qo‘lga kiritgan.

Sun’iy intellekt yordamida yaratilgan illustratsiya

Alohida blok xalqaro sertifikatlash standartlariga bag‘ishlandi. AQShdagi LEED, Buyuk Britaniyadagi BREEAM, inson salomatligiga yo‘naltirilgan WELL va Germaniyadagi DGNB tizimlari barqaror qurilish uchun yuqori mezonlarni belgilab, butun dunyo me’morlari uchun yo‘nalish bo‘lib xizmat qilmoqda.

Baxrom Xodjayev ma’ruza taqdimotidan lavha

Yashil qurilish iqtisodiyoti ham muhim mavzulardan biri bo‘ldi. Bozorning yillik o‘sishi 7,5 foizni tashkil etadi, ekspluatatsiya xarajatlari 30 foizga kamayadi, ijara daromadlari 7 foizga oshadi va xodimlar unumdorligi 11 foizga ko‘tariladi. Bu ko‘rsatkichlar barqaror loyihalash nafaqat ekologiya, balki biznes uchun ham foydali ekanligini tasdiqlaydi.

Uchrashuv yakunida ma’ruzachilar arxitekturadagi an’anaviy va barqaror yondashuvlarni taqqosladilar. An’anaviy yondashuvda shakl funksiyani belgilaydi, estetika ekologiyadan ustun turadi, loyiha topshirilgach yakunlangan deb hisoblanadi va mijoz asosiy ustuvorlik sanaladi. Barqaror yondashuv esa tabiatni hamkor sifatida ko‘radi, samaradorlik va go‘zallikni uyg‘unlashtiradi, binoning 50–100 yillik hayotiy siklini hisobga oladi, sayyorani muhim manfaatdor tomon sifatida qabul qiladi hamda mahalliy va global iqlim sharoitlarini inobatga oladi.

Foto: Archiquad jamoasi

Talabalar uchun ushbu uchrashuv global tendensiyalarning mahalliy amaliyotda qanday aks etishini ko‘rish imkoniyatini yaratdi, Archiquad uchun esa shaharlar kelajagi va me’morlarning barqaror muhitni shakllantirishdagi o‘rni haqida muloqotni rivojlantirish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi. Mamlakatda barqaror arxitektura rivojiga qaratilgan tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlagani uchun Toshkent arxitektura-qurilish universitetiga minnatdorlik bildiramiz.